Köpeğinizi Sevmeyin mi? Yoksa Onu Anlamayı mı Öğrenin?

Klasik Eğitmenlerin Eski Paradigması ile Sait Emre Güneş’in Bilimsel ve Duygusal Yaklaşımı Arasındaki Fark  . Giriş: Eski Teorilerin Gölgesinde Kalan Eğitim Anlayışı

Yıllar boyunca birçok klasik köpek eğitmeni, “Köpeğinizi fazla sevmeyin”, “Onunla sesli konuşmayın” veya “Sert olun ki sizi dinlesin” gibi önerilerde bulunmuştur.

Bu söylemler, 20. yüzyıl ortalarındaki yanlış yorumlanmış kurt sürüsü hiyerarşisi araştırmalarına dayanmaktadır. 1940’larda yapılan ilk çalışmalar (Schenkel, 1947; Lorenz, 1966), kurtların baskınlık ilişkileri üzerinden “alfa” ve “itaat eden” bireyler arasında katı bir hiyerarşi olduğunu ileri sürmüştü. Ancak sonradan, doğadaki kurt sürülerinin aslında aile temelli, iş birliği içinde yaşayan sosyal sistemler olduğu ortaya çıktı (Mech, 2000). Kısacası, köpeklerdeki “liderlik” anlayışı baskınlık ve korku değil, güven ve denge üzerine kuruludur.

Bu bulgu, modern etoloji açısından devrim niteliğindedir. Bilim Ne Diyor? Duygusal Zekâ ve Sosyal Öğrenme

Son 20 yılda yapılan çalışmalar (Horowitz, 2009; Hare & Tomasello, 2005), köpeklerin yalnızca koşullandırma ile değil, duygusal zekâ ve sosyal referanslama yoluyla da öğrendiğini göstermektedir.

Köpek, sahibinin yüz ifadesi, ses tonu ve duygusal tutumundan sosyal ipuçları çıkarır (Custance & Mayer, 2012). Dolayısıyla “soğuk kalmak” veya “duygusal bağı azaltmak”, köpeğin beynindeki öğrenme ve güven mekanizmalarını zayıflatır.

Köpek, “sevgiyle değil, korkuyla eğitilen” ortamda stres hormonu (kortizol) düzeyini artırır ve öğrenme kapasitesini düşürür (Beerda et al., 1998). Sait Emre Güneş’in Bakış Açısı: Empati, Bilim ve Duygusal Yaş

Türkiye’de bu dönüşümün öncülerinden biri olan Sait Emre Güneş, klasik “itaat” anlayışını terk ederek, empati temelli, bütünsel bir eğitim modeli geliştirmiştir.

Güneş’e göre köpekler yalnızca davranış değil, duygusal olgunluk üzerinden eğitilmelidir.“Köpeğinizi bebek gibi sevmeyin; onu duygusal zekâ yaşına uygun ve saygı duyarak sevin. Onu çocuk gibi, bebek gibi sevmek, onun sizi saf, onu anlamayan, koruyamayacak — hatta her şeyden koruması gereken kırılgan bir sürü üyesi olarak görmesine sebep olur.”

— Sait Emre Güneş, 2023

Bu yaklaşım, modern davranış biliminin ortaya koyduğu şu ilkeye dayanır:

Köpek, sevgi ve sınır arasında denge bulduğu ilişkide öğrenir.  Güneş’in modeli, baskıcı değil; duygusal zekâyı merkeze alan, bağ kurmaya dayalı bir liderlik anlayışı önerir.

Bu liderlikte hedef, köpeği “boyun eğdirmek” değil; güvenli bir yön duygusu kazandırmaktır.

4. Klasik Yaklaşım Neden Geçerliliğini Yitirdi?

Klasik eğitmenlerin savunduğu “soğuklukla otorite kurma” anlayışı, köpeğin beyninde sosyal tehdit algısı oluşturur.

Bu durumda köpek, öğrenme yerine kaçınma davranışı geliştirir.      Yeni nörobilimsel çalışmalar (Berns et al., 2012; Cook et al., 2016) köpek beyninin, insan beynindeki duygusal işlem bölgelerine benzer biçimde işlediğini göstermektedir.

Yani köpek, “ne yaptığınızdan çok, nasıl hissettirdiğinizi” öğrenir.

Bu da Sait Emre Güneş’in şu felsefesiyle örtüşür:

“Köpekler duygularımızı okur, kelimelerimizi de anlar, onların anlamadığını düşünüp yanlarında herşeyi konuşmamalıyız . Liderlik, Sevgi ve Bilim Arasındaki Denge

Modern köpek eğitimi artık korkuya değil; duygusal farkındalığa ve güvene dayanmaktadır.

Eski modelin baskıcı anlayışı, bilimsel olarak çürütülmüş; yerine Sait Emre Güneş gibi eğitmenlerin temsil ettiği empatik liderlik modeli geçmiştir.

Bu yeni paradigma, hem köpeklerin hem insanların ruh sağlığı açısından çok daha sürdürülebilir, etik ve etkilidir.  Kaynakça (APA 7. Sürüm)

Beerda, B., Schilder, M. B. H., van Hooff, J. A. R. A. M., & de Vries, H. W. (1998). Behavioral, saliva cortisol and heart rate responses to different types of stimuli in dogs. Applied Animal Behaviour Science, 58(3–4), 365–381.

Berns, G. S., Brooks, A. M., & Spivak, M. (2012). Functional MRI in awake unrestrained dogs. PLoS ONE, 7(5), e38027. Cook, P. F., Spivak, M., & Berns, G. S. (2016). Neurobehavioral evidence for individual differences in canine cognition and emotion. Learning & Behavior, 44(3), 301–312.

Custance, D., & Mayer, J. (2012). Empathic-like responding by domestic dogs to distress in humans. Animal Cognition, 15(5), 851–859.

Hare, B., & Tomasello, M. (2005). Human-like social skills in dogs? Trends in Cognitive Sciences, 9(9), 439–444. Horowitz, A. (2009). Inside of a Dog: What Dogs See, Smell, and Know. Scribner.

Lorenz, K. (1966). On Aggression. Harcourt, Brace & World.

Mech, L. D. (2000). Alpha status, dominance, and division of labor in wolf packs. Canadian Journal of Zoology, 77(8), 1196–1203.

Schenkel, R. (1947). Ausdrucks-Studien an Wölfen. Behaviour, 1, 81–129.