Modern davranış bilimi, insan merkezli paradigma tarafından uzun süre yönlendirilmiştir.

Bu çerçevede hayvan davranışları çoğu zaman ya insan ölçütlerine indirgenmiş ya da duygusal niteliklerinden arındırılmış biçimde değerlendirilmiştir.

Bu iki uç yaklaşım — aşırı insancı empati ile duygudan tamamen arındırılmış gözlemcilik — hem insanı hem de hayvanı davranışın biyolojik bütünlüğünden uzaklaştırmıştır. Etoloji biliminin güncel yönelimi, bu ikiliği aşma çabası içindedir.

Davranış, yalnızca biyolojik bir refleks değil; çevre, sosyal yapı, genetik kodlama ve bilişsel süreçlerin çok katmanlı bir ürünü olarak görülmektedir.

Bu bağlamda “empati”, salt duygusal bir tepki değil, türler arası bilgi alışverişinin biyolojik bir formu olarak yeniden tanımlanmalıdır.

Bu çalışma, insanın doğayı “kendi duygusal yansıması” üzerinden değil, doğanın kendi iç dinamikleri üzerinden anlamlandırması gerektiğini öne sürmektedir. Bu çalışma, insanın doğayı “kendi duygusal yansıması” üzerinden değil, doğanın kendi iç dinamikleri üzerinden anlamlandırması gerektiğini öne sürmektedir.

Yanlış empati (anthropomorphic bias) olarak adlandırılan eğilim, hayvan davranışlarının insani duygularla yorumlanmasına yol açarak bilimsel nesnelliği zedeler.

Bununla birlikte, empatiyi bütünüyle reddetmek de doğanın duygusal zenginliğini göz ardı etmek anlamına gelir. Dolayısıyla burada önerilen yaklaşım, bütünsel empati (integrative empathy) kavramıdır —

empatiyi gözlem hatası değil, biyolojik anlayışın bir aracı olarak konumlandırır.

Bütünsel empati;

Etolojik doğruluk (gözleme dayalı, tür-özgü analiz),

Bilişsel tarafsızlık (insan merkezli olmayan açıklama biçimi) Etik farkındalık (doğayı sömürmeden anlamaya yönelik bilinç)

ilkelerini bir araya getirir.

Bu yaklaşım, doğanın davranış kodlarını çözümlemede yeni bir paradigma sunar:

Hayvan davranışını insanın duygusal kalıplarına sıkıştırmadan;

insan davranışını da doğanın bilinçsiz reflekslerine indirgemeden anlamak. Söz konusu paradigma, yalnızca etolojik değil, aynı zamanda psikobiyolojik ve epistemolojik bir dönüşüm önerisidir.

Çünkü insanın doğadaki yerini yeniden tanımlamak, aynı zamanda kendi bilişsel sınırlarını da yeniden çizmektir.

Bu nedenle Sait Emre Güneş’in önerdiği etolojik bakış, bilimsel gözlem ile sezgisel anlayış arasında yeni bir sentez kurar: Empatiyi ölçüsüz duygusallıktan arındırır,

bilimi soğuk gözlemsellikten kurtarır,

ve davranışı yaşamın ortak dili olarak yeniden tanımlar.